همين روش ايرانى بوده ، با اين تفاوت كه دبيران ديوان هفت اقليم را كه به صورت شش دائره محيط بر يك دائره مركزى بوده ، و به قول ياقوت مورد عمل ايرانيان از قديم بوده است ، ملاك عمل قرار مىداده‌اند . و منجمان و رياضىدانان در زيجها و مسايل گاهشمارى آن را به شكل خطهاى موازى كه از شرق به غرب كشيده مىشده رسم مىكرده‌اند . و درهرحال اساس كار همهء آنها همان اساس تقسيمات ايرانى يعنى تقسيم جهان به هفت بخش بوده . ياقوت شكل اين دو هيأت اقليم‌هاى هفتگانه را هم كشيده و در مقدمه كتاب او هم چاپ شده ( بين صفحه‌هاى 28 و 29 ) و نكته‌اى كه در اين مورد درخور توجه مىنمايد اين است كه ياقوت كه رسم شش دائره محيط بر يك دائره ، و تغيير كشور را به اقليم از ابو ريحان به كتاب خود نقل كرده از قول او آورده كه همين تقسيم كه آن را تقسيم اهل فارس خوانده مورد عمل هرمس « 1 » هم بوده است ، كه ابراهيم فزارى در زيج خود از آن ياد كرده و گويد كه چون هرمس از قدماء اهل نجوم بوده معلوم مىشود كه در زمان او هم جز اين روش تقسيم ديگرى شناخته نبوده و گرنه هرمس كه خود اهل رياضيات نجومى بوده شايسته‌ترين فردى بوده كه از آن پيروى نكند و روش ديگرى به كار بندد ( مقدمه معجم البلدان ص 27 ) . * * * اين را هم در اين‌جا بايد افزود كه ياقوت در همين مقدمه كه از وابستگى هر اقليمى از اقليم‌هاى هفت‌گانه زمين به سيّاره‌اى از هفت سيّاره آسمان سخن

--> ( 1 ) . هرمس ، از نامهائى در تاريخ است كه شايد به سبب شهرت علمى او چيزهاى زيادى به او نسبت داده‌اند و كسان ديگرى را هم به آن نام خوانده‌اند كه نامهاى آنها را در فهرست ابن نديم مىتوان ديد . و به همين‌سبب هاله‌اى از ابهام وجود تاريخى او را دربر گرفته ، و اما آن هرمسى كه به علم نجوم شهرت داشته همان است كه بايد سرگذشت او را از روايت ابو سهل پسر نوبخت كه ابن نديم آن را در مقدمهء فن اول از مقالهء هفتم در اخبار فلاسفهء طبيعين و منطقيين آورده است ، ( ص 238 و 239 ) ، و همچنين در صفحهء 267 الفهرست ابن نديم كه كتابهاى نجومى او را برشمرده است جستجو كرد . و به‌هرحال تاريخ زندگى او درست روشن نيست ولى كتابها و آراء او در نجوم و زيجها از زمانهاى بسيار قديم شناخته و مشهور بوده است .